Преподобная Харитина
княжна Литовская († 1281)
• память 5 / 18 октября
• память и 20 июня / 3 июля в Соборе Новгородских святых
Тропарь, глас 2
От юности твоея Бога всем сердцем возлюбила еси, Харитино преподобная, подвиги в вере положила еси за Христа Жениха твоего, и в новое твое Отечество, землю Русскую вселилась еси, к Небесному Отечеству нас призывавши, моляши Христа Бога спастися душам нашим.
Кондак, глас 4
Отечество твое и род оставив, Великаго Новаграда достигла еси, во обители иноческой многотрудный подвиг преподобнический подъяла еси, ангельски на земле поживше, многим женам русским путь ко спасению показа. Тем же вси притекающе к тебе, зовем: радуйся, преподобная мати наша Харитино.
Величание
Ублажаем тя, преподобная мати Харитино, и чтим святую память твою, наставнице инокиням и собеседнице ангелом.
18 кастрычніка. Памяць прападобнай Харыціны, княжны Літоўскай
Пра жыццё гэтай ігуменні, насельніцы ноўгарадскага Петра-Паўлаўскага манастыра захавалася, на жаль, вельмі скупыя і супярэчлівыя звесткі.
Найбольш падрабязным сведчаннем з'яўляецца невялікі тэкст, размешчаны на на меднай грабніцы, што стаяла ў паўднёва-заходняй частцы наўгародскай Петра-Паўлаўскай царквы над мошчамі прападобнай Харыціны, якія знаходзідзіліся пад спудам. Вось гэты надпіс, зроблены, відаць, на падставе даўняй пісьмовай крыніцы: "Тут, у белым Петра-Паўлаўскім манастыры, у царкве святых апосталаў Пятра і Паўла, за правым клірасам пры сцяне, спачывае святая дабраверная княжна чэхіна Харыціна, інакіня з роду каралёў Літоўскіх. Спачыла ў лета ад стварэння свету 7000, ад Ражства Хрыстовага 1492 года кастрычніка 5 дня, на дзень святой мучаніцы Харыціны, пры дабраверным гасудары і вялікім князі Іаане Васілевічы, пры мітрапаліце Маскоўскім Засіме Барадатым і пры архіепіскапе Ноўгарадскім святым Генадзіі. За вярсту ад Ноўгарада было месца, званае Сінічай гарой; там заснаваны быў Петра-Паўлаўскі дзявочы манастыр у лета ад стварэння свету 6600, ад Ражства Хрыстовага 1092, пры пятым Епіскапе Ноўгарадскім святым Германе".
У рукапісных святцах Оценскага манастыра, у "Кнізе глаголемай", чытаем: "Святая княжна Харыціна, якая ў дзявочым манастыры была ў год 6000 (так у арыгінале - рэд.), месяца кастрычніка ў 5 дзень". А іканапісны "Подліннік" сведчыць: "Родам была каралеўства Літоўскага; выглядам проставалосая дзяўчына, у адной свіце, без манціі".
У рукапісным тэксце, змешчаным каля ракі прападобнай, Харыціна названа настаяцельніцай Петра-Паўлаўскага манастыра, у якім яна і прыняла пострыг.
Народнае паданне сцвярджае, што княжна нарадзілася нашмат раней, у 1221 годзе. Гэтая версія знайшла водгук і ў летапісах, якія апавядаюць, што ў 12-гадовым узросце яна павінна была ўступіць у шлюб з князем Фёдарам Яраславічам, які, аднак, памёр 10 чэрвеня 1233 года, у дзень прызначанага вяселля. Згодна з летапісам, яго бацька, "князь Яраслаў, аддаў усе дары нявесце і з гонарам да бацькі адпусціў". Неўзабаве нявеста прыняла манашаскі пострыг, каб стаць нявестай Хрыстовай. Яе пастрыглі з імем Харыціна ў Петра-Паўлаўскім манастыры на Сінічай гары. Тут юная Харыціна, як і ўсе сёстры абіцелі, выконвала цяжкія паслушанні, узрастала духоўна праз пакору і ўстрыманне, пост і малітву. Верагодна, самаадданасць і манашаскія подзвігі прападобнай Харыціны паслужылі прычынай таго, што сёстры з часам выбралі яе настаяцельніцай абіцелі, там яна была ўзведзена ў сан ігуменні.
Святая прападобная Харыціна, згодна з царкоўным паданнем, памерла 5 кастрычніка (ст.ст.), у дзень святкавання памяці святой мучаніцы Харыціны. Хутка пасля свайго спачыну прападобная Харыціна пачала мясцова ўшаноўвацца, спачатку ў манастыры, а потым шырэй - у Ноўгарадскіх і Літоўска-Беларускіх землях. Пасля аднойдзення яе нятленньіх мошчаў, была складзена царкоўная служба і напісана ікона прападобнай.
Падрыхтавапа Лідзія КУЛАЖАНКА
(газета "Царкоўнае слова" №42, 2009 год. 7 стар. у рубр. "25 гадоў Сабору Беларускіх святых").
